تبلیغات
كتاب روزنه ای به اندیشه ها و ایده های نو - وقایع دوران پایان قاجاریه و دوران آغازین پهلوی و جریانات داخلی و خارجی در این دوره-1 میرزاملكم خان ها عقل ایرانی را ناقص می دانستند!

كتاب روزنه ای به اندیشه ها و ایده های نو

وقایع دوران پایان قاجاریه و دوران آغازین پهلوی و جریانات داخلی و خارجی در این دوره-1 میرزاملكم خان ها عقل ایرانی را ناقص می دانستند!

هنگام درنگ عنوان برنامه ای تحلیلی در خصوص تاریخ معاصر ایران است. این برنامه هر هفته به بهانه نمایش سریال تاریخی كلاه پهلوی از شبكه اول سیما، پخش می شود.
نظر به اهمیت گفتار و مباحث برنامه یاد شده، برآنیم گزیده هایی از آن را تقدیم شما خوانندگان گرامی نماییم.
دكتر موسی حقانی: ما چهارسال پس از به سلطنت رسیدن رضاخان یعنی 8 سال پس از كودتا، شاهد تندشدن روند مدرنیزاسیون شدیم و البته این غربی شدن، محدود به این سال ها نمی شود و از ابتدای قاجار كه ما تحت تهاجم نظامی غرب قرار گرفتیم كه به دنبال آن ابعاد اقتصادی و فرهنگی و سپس سیاسی هم پیدا كرد، مقوله ای به نام پیشرفت و تجدد در بین خواص كشور ما مطرح شد و مدت ها طول كشید تا در بین اقشار دیگر كشور هم مطرح شود و فكر می كنم كه جنگ های پی در پی ما در مقابل روسیه و روندهای استعمارگرانه انگلستان، موجب عقب افتادگی ایران شد و باعث ایجاد سوال «چرا ما پیشرفته» نیستیم شد حال قدری به مبحث تجدد و پیشینه آن در كشورمان بپردازیم!
دكتر تقوی: مسئله ایجاد حكومت پهلوی در كشور ما یك مسئله فی البداهه نبوده و در واقع اتفاقی بود كه محصول عوامل و شرایط قبل از خودش بود، به طور كلی برای شناخت حكومت رضا شاه و فلسفه عملكرد اون، ناگزیریم كه به شرایط و عوامل ایجاد كننده حكومت پهلوی توجه كنیم! بحث تجدد خواهی در كشور، از زمان فتحعلی شاه قاجار و بعد از جنگ ایران و روس به تدریج مطرح شد.
دوره صفوی با تاسیس حكومت شیعی در جغرافیای سیاسی جهان ثبت شد و موفقیت ها و پیشرفت های زیادی را برای كشور به ارمغان داشت، به گونه ای كه به گفته محققان داخل و خارج، دوره صفویه یكی از قدرت های مهم روزگار خود بود؛ منتها از اواسط دوره صفویه ما شاهد یك افت و انحطاط در كشورمان بودیم.
دكتر حقانی: با این اوصاف ما می توانیم دوران پیشرفت و تجدد را به غیر از اون اوصافی كه در مواجهه با غرب بر ما تحمیل شد، در دوران صفوی بدانیم. درمنابع مختلف به وسیله سیاحانی كه به ایران آمده بودند، به وجود یك دوره تمدن و شكوفایی در دوره صفوی اشاره می كنند، به عنوان مثال شاردن در سیاحت نامه خودش به امنیت حاكم بر ایران اشاره می كند كه این نوع امنیت، نوعی پیشرفت اقتصادی را برای ایران به ارمغان می آورد و هم چنین از وجود بیمه كارگری به همراه مستمری برای كارگران از كار افتاده،سخن میگوید و این در حالی است كه در اروپا تا قرن 19 بیمه كارگری وجود نداشت و این امتیاز پس از وقوع انقلاب و درگیری ها برای كارگران به وجود آمد! و این نشان می دهد كه پیشرفت و توسعه صرفا به معنی غربی شدن و اقتباس از غرب و تعریف خود در زیر سایه غرب نیست و می تواندجنبه بومی و ملی داشته باشد.
دكتر تقوی: نه تنها در دوره صفوی، بلكه در دوره های دیگر هم ما شاهد پیشرفت هایی بودیم، و این شاهد این مسئله است كه نمی توان تجربه یك كشور غربی از پیشرفت را به جهان تحمیل كرد و این تلاش یك قرنی تحمیلی غرب نه تنها موفق نشد، بلكه خود غرب در قالب پست مدرنیزم عملا به همین موضوع واكنش نشان داد و گفت كه مقوله پیشرفت جهان با نسخه غرب ، شدنی نیست و اگر بشود هم، عواقب ناگواری را به همراه دارد! ما در دوره صفوی دچار شكست هایی شدیم و هم زمان، غرب، پیشرفت هایی كرد و ما در جنگ هایی كه با روس ها داشتیم، به عقب ماندگی تكنولوژی خود در برابر غرب پی بردیم و این سوال پیش آمد كه چه شد كه ما از آن درخشش دوران صفوی عقب افتادیم و چه كنیم تا دوباره به پیشرفت تاریخی خود كه در شأن اسلامی - ایرانی خودمان است، بازگردیم؟ این پرسش ها به ظهور جریان های فكری انجامید، جریان فكری نوگرا و روشن فكران گفت كه، تنها راه پیشرفت غربی شدن است و عقب ماندگی ما ناشی از همین باورها و ارزش ها و عقایدی است كه داریم، در مقابل جریانی كه بر هویت جامعه تاكید داشت، نه به عنوان یك امر آبا و اجدادی، بلكه به این دلیل كه ما با همین اعتقاد مراحلی از پیشرفت را در تاریخ تجربه كرده ایم و پیشرفت به معنای سنت ستیزی و خودستیزی نیست بلكه به معنی روز آمد سازی سنت ها و كار آمد كردن سنت ها، متناسب با مقتضیات روزگار جدید است.
دكتر حقانی: البته این مقارن بود با تكاپوی غربی ها در منطقه ما و در بین كشورهای اسلامی، كمپانی هند شرقی برنامه های زیادی در منطقه داشت، از جمله جلوگیری از قدرت گرفتن ایران در منطقه بود. برخی برای این موضوع صحبت از مشكلات داخلی ایران می زنند و برخی پا را فراتر می گذارند و صحبت از انجماد فكر ایرانی و بحث انجماد تفكر را به میان می كشند! به نظر نمی رسد كه كشوری كه این پیشینه تاریخی از پیشرفت را دارد، دچار امتناع تفكر و انجماد فكری شود، ما باید عوامل دیگر را هم درنظر بگیریم كه از جمله آن مشكلاتی است كه در داخل كشور ما به وجود آمد، جنگ های بیش از 10ساله نادر شاه كه بخشی از آن به دلیل دفاع و بخشی هم برای كشورگشایی بود و این كشور را ضعیف می كند و طبیعی است كه رقبای شما خودشان را بازسازی می كنند و آماده ضربه زدن به ما می شوند، بنابراین ما نمی توانیم این درگیری كه كشورهای غربی با جامعه اسلامی ما دارند را نادیده بگیریم!
دكتر تقوی: شرط درك درست از یك واقعیت جامعه نگری است و توجه به عوامل داخلی و خارجی و مجموعه عواملی است كه به تعبیر فلسفی علت تامه حدوث یك پدیده می شوند، است. درمورد بحث امتناع تفكر باید گفت كسانی كه تمام جهان بینیشان غرب است و چیزی به جز گفتمان غرب را، گفتمان تلقی نمی كنند و این ها در فضای فكری خود، هیچ چیز دیگری را اندیشه نمی بینند و این نوعی استحاله شدن در غرب است و معتقدند یك گفتمان در بشریت به عنوان كمال بشریت تحقق پیدا كرد و هرچه به غیر از آن اصولا مصداق اندیشه و تفكر نیست و با این عینك، چیزی به نام تعقل در گذشته خود نمی بینند.
دكتر حقانی: عدم شناخت ظرفیت های داخلی هم این مسئله را تشدید می كند!
دكتر تقوی: بله و به این ترتیب بعد از جنگ های ایران و روس، جریان فكری غرب گرایی به نام منورالفكری و روشن فكری در كشورمان شكل گرفت، البته عده ای قلیل و محدود و كم پایگاه در جامعه ما بودند در برابر آن تفكر غالب كه تكیه بر خویشتن خویش و استمرار داخلی خومان داشت و می گفت اگر ما در غرب استحاله شویم، دیگر مایی از ما نمی ماند كه پیشرفت كنیم، ما باید ابتدا ما بودن خود را تثبیت كنیم و بعد به فكر پیشرفت خویش باشیم، این نكته بنیادی رویارویی این دو جریان در كشور بود، اما به دلیل تلقی اشتباه اندیشه غرب گرا از سنت و حتی از غربی شدن، ما شاهد یك نزاع بیهوده ای از دو جریان در كشورمان شدیم! این موجب فهم و اتهام نادرستی از جانب روشن گرایان بر مقوله سنت شد (سنت یعنی درجا زدن و طرفداران سنت مخالف با پیشرفت اند) و جامعه غرب هم از آن پشتیبانی كردند. درحالیكه وجه غالب گفتمان اسلامی در جامعه ما كه نمایندگی اكثریت قاطع جامعه را داشت، از سنت تلقی تكیه بر هویت خود برای پیشرفت اصیل و با حفظ استمرار تاریخی و تمدنی خودمان است.
دكتر حقانی: همان طور كه مستحضر هستید، شكست های ما در جنگ های ایران و روس، باعث ایجاد اندیشه پیشرفت در ما شد و می بینیم كه رشته عمده دانشجویانی كه عباس میرزا به خارج از كشور می فرستاد، در زمینه نظامی بود؛ البته ما با پشتوانه تفكر اصیل شاهد پیروزی هایی هم در جنگ با روس ها بودیم و در واقع ما در جنگ با روس ها، درگیر یك جنگ نرم با روس ها و سیاست اعمالی از جانب انگلیس شدیم و انگلیس در تحریك و تشویق روس ها برای جنگ و هم در فشار بر ما برای تسلیم موثر بود و می بینیم كه وقتی عباس میرزا در خط مقدم درحال جنگ است، میرزا حسن خان ایلچی (یكی از سركرده های بحث مدرنیزاسیون) بحث تسلیم شدن را مطرح می كند و با فرستاده انگلیس در ایران، نقشه تضعیف روحیه ایران را می كشند و با عباس میرزا كه از حمایت جامعه شیعی برخوردار بودند، مقابل بودند و این ادامه پیدا می كند تا می رسد به جریان مشروطه از جمله انعقاد قرارداد رویتر (قراردادی كه در آن همه محتویات زمینی و زیرزمینی به مدت 70سال در انحصار یك شخص یهودی انگلیسی درمی آید و در مقابل آن جریانی است كه معتقد است خداوند نمی پسندد سلطه كفار را بر مسلمین و نه تنها مخالف پیشرفت نیست، بلكه حكومت را به خاطر فراهم نیاوردن ابزار ترقی و آسایش ملت، شماتت می كند و با این اوصاف اگر از این مقطع عبور كنیم و وارد دوره مشروطه شویم، این رویارویی در آن دوره چه طور تعریف می شود و چه سرنوشتی را برای كشور ما رقم می زند؟
دكتر تقوی: از نیمه صفویه به این طرف و مخصوصا در زمان قاجار، اندیشه ای كه ایران را نگه داشت همین اندیشه اصیل اسلامی این سرزمین است كه وجود این سرزمین را با وجود خودشان عجین می دانند و اتفاقا اون اندیشه غربی، اصولا هیچ ایمان و انگیزه ارادی- اعتقادی برای رویارویی با غرب ندارد و ما در تاریخ 200ساله مان داشتیم كه دولت مركزی قادر به حفظ كشور نبود و حتی به سركوبی ملت در برابر عوامل بیگانه هم می پرداخت و آنچه كه موجب حفظ كشور شد، فارغ از توانایی و ناتوانی دولت ها، همین مردم بودند و امروز هم همین اندیشه هست كه كشور را در مقابل سلطه جهانی حفظ می كند. در مورد غربی ها باید گفت سیاست آنها این است كه در هر جای دنیا كه معدود هم فكرانی پیدا كنند، سعی در قدرتمند كردنشان دارند تا به واسطه آنها بتوانند به منافع خود برسد و كشور ما و قدرتمند كردن غرب گرایان كشور از جانب غرب هم یكی از این موارد است (مثلا باید میرزاحسین خان سپه سالار نخست وزیر شود، باید امیركبیر كشته شود) و ما می بینیم كه در ایران قریب به 98% مردم، مسلمان هستند، عده قلیلی در حدود 1% بدون پشتوانه اجتماعی زمام كشور را در دست می گیرند و در زمان قاجار، دولت بریتانیا تعیین كننده استاندارهای نقاط مختلف فارس و گیلان و... بود. مشروطه پاسخ ملت ایران به سوال «چه باید كرد!» جامعه ایرانی و رهبرانشان یعنی علماء به این نتیجه رسیدند كه یكی از راه های پیشرفت كشور، جلوگیری از سلطه غرب است و راهكار آن این است كه نظام تصمیم گیری كشور را از انحصار یك نفر یعنی شاه خارج كنند، این بود كه طرح عدالت خانه و جلوگیری از ظلم حكام و بیدادی كه از كانال آنها و در اصل از طریق غربی ها بر مردم وارد می شد، مطرح شد و در نهایت وارد كردن عقلا و علماء كشور. در نظام تصمیم گیری و مجلس كشور!
دكتر حقانی: شما دلیل ضعف آن دوران را فقط به حاكمیت قاجار برمی گردنید؟ مشاورین این حاكمیت چه كسانی بودند و چه كسانی به این حاكمیت خط می دادند و ایران را به چه ورطه هایی از هلاكت می رساندند؟ ببینید یك نامه ای از ناصرالدین شاه هست كه به میرزا ملكم خان این گلایه را می كند كه من از فرد دانشمندی چون تو انتظار حل مشكلاتم را داشتم، ولی تو ما را از چاله درآوردی و به چاه انداختی. چاه هم چاه عمیقی بود، قرارداد رویتر، امتیاز لاتاری، امتیاز تنباكو و ده ها امتیازی كه بسته شد و افرادی مثل میرزا ملكم خان عقل ایرانی را ناقص می دانند و اقتباس از غرب را واجب می دانند و معتقدند كه ایران باید سال های سال زیر سایه غرب شاگردی كند كه این شاگردی تا آخرین روزهای سلطنت پهلوی هم ادامه پیدا می كند و ما می بینیم كه انگلیسی ها عزمشان را جزم كردند تا برای سیادت خودشان و هند، ایران را به نابودی بكشانند و این را سر گوراوز به صراحت به وزیر امور خا رجه انگلستان می نویسد كه برای سیادت از هند، باید ایران در وحوشت و بربریت نگه داشته شود و به این ترتیب می بینیم تجزیه ایران و در راس دولتی كه میرزا ملكم خان هم جزء آن هست، به پاریس می روند، برای اینكه درخصوص هرات مذاكره كنند و بعد از عضویت در فراماسونری هرات را واگذار می كنند و ناصرالدین شاه در این زمینه می نویسد كه «فرخ خان نتیجه به عكس داد، از این فقره تا قیامت خواهم سوخت» و می بینیم كه بارزترین دلیل ناكارآمدی حكومت قاجار، تكیه كردن بر همین جریانات هست و دور شدن از افرادی نظیر امیركبیر و مرجعیت شیعه كه هشیارانه ایستاده و به آن كمك می كند!
دكتر تقوی: در شرایطی كه كشور ایران در چمبره كشورهای استعماری قرار گرفته بود، نیازمند بازسازی در خط مشی سیاسی مدیران و درباریان داشت و مشكلی كه شاهان قاجار داشتند یكی این بود كه از طرف سیر تحولات جهانی مجبور به پذیرش این مشاوران بودند و از طرف دیگر علمای شیعه و جامعه اسلامی كه بعد از جنگ با روس ها، شاهان قاجار را همانند شاهان با لیاقت صفوی نمی دانستند و درصدد تشكیل مشروطه اصیل بودند، شاهان قاجار هم برای خودشان سود نداشت كه با علما و اكثریت جامعه همراه شود و عملا استیصال به غرب را ترجیح دادند و افزایش قدرت علمای دینی را، به خصوص از حادثه تنباكو به بعد، یك خطر برای برای خودشان می دانستند. با این زمینه ما وارد مشروطه شدیم، در شرایط مشروطه این دو جریان متقابل پیشرفت یعنی یكی پیشرفت مترادف با غربی شدن و یكی حفظ خویشتن خویش و روزآمد كردن سنت ها در مقابل یكدیگر قرارگرفتند و مشروطه در اصل محصول قدرت رهبران دینی و مردم بود كه رژیم شاهنشاهی سه هزار ساله را مجبور به مشروطه كرد و گروه های دیگر رهبری برای شكل گیری مشروطه نداشتند!

نظرات() 
emileeberg.blog.fc2.com
چهارشنبه 18 مرداد 1396 11:57 ق.ظ
What's up, all the time i used to check blog posts here early in the dawn, since i like to learn more and more.
Can stretching help you grow taller?
سه شنبه 17 مرداد 1396 02:58 ق.ظ
Do you have a spam problem on this blog; I also am a
blogger, and I was wanting to know your situation; we have
developed some nice procedures and we are looking to exchange solutions
with others, be sure to shoot me an email if interested.
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 06:38 ب.ظ
My brother suggested I would possibly like this blog.
He was once entirely right. This submit truly made my day.
You can not consider just how a lot time I had spent for this
info! Thanks!
manicure
سه شنبه 22 فروردین 1396 01:56 ق.ظ
It's really a nice and useful piece of info. I am satisfied that you just shared
this useful information with us. Please keep us informed like this.
Thanks for sharing.
manicure
دوشنبه 21 فروردین 1396 09:19 ق.ظ
Wow, this article is pleasant, my younger sister is analyzing these things, therefore
I am going to convey her.
manicure
جمعه 11 فروردین 1396 07:51 ب.ظ
Everything is very open with a precise description of the
challenges. It was really informative. Your site is very useful.

Many thanks for sharing!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
  • آخرین پستها

  • ابر برچسبها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :