تبلیغات
كتاب روزنه ای به اندیشه ها و ایده های نو - مقایسه مطالعه كتاب در ایران و هند

كتاب روزنه ای به اندیشه ها و ایده های نو

یکشنبه 20 فروردین 1391

مقایسه مطالعه كتاب در ایران و هند

نویسنده: محمدی نیا   


مقایسه مطالعه كتاب در ایران و هند


گرچه این روز ها در آشفته بازار ورق هاى به هم چسبیده استقبال نیم بندى از ادبیات عامه پسند كه همچون كور سویى در صنعت نشر كشور است، صورت مى گیرد اما این ادبیات به عنوان یك ژانر ادبى در دنیا شناخته شده است و نویسندگان آن تیراژ هاى مخصوص را در بازار كتاب به خود اختصاص مى دهند و به نویسندگان Bet seller معروف شده اند.

گرچه محكومیت دست اندركاران اینگونه ادبیات از ناشر و نویسنده تا خواننده آن به طورى كه هر یك سهم بسزایى در ترویج این ضد فرهنگ دارند در ایران به دار نقد كشیده مى شود اما در جهان امروز و خارج از مرز هاى ما ادبیات عامه پسند نه تنها صفت نا شایستى محسوب نمى شود بلكه به دلیل تعدد مخاطبان خود، یكى از جدى ترین مباحثى است كه ناشر و نویسنده به موفقیت در آن مى بالند.

نگاهى گذرا به آمار نسبى در استقبال چنین كتاب هایى نشان مى دهد كه همواره اولین و بیشترین ها در هر كتابفروشى واقعى و حتى مجازى، مختص آنان است و از این بابت محابایى نیست و كسى آن را نفى نمى كند.

• هر ۲۰ ایرانى یك كتاب در سال مى خرد


منابع مختلف معتقدند میزان مطالعه در بین ایرانیان كم است حتى آمار ها از یك دقیقه مطالعه براى هر ایرانى در سال خبر مى دهند. شاید آمار ها، كل كتاب هاى چاپ شده در سال را به فرض فروش تقسیم بر كل جمعیت باسواد كشور مى كنند و سپس بررسى مى كنند كه این كتاب ها اگر توسط این افراد خوانده شود چه زمانى را مى گیرد. اما واقعیت این است كه نیمى از كتاب هاى چاپ شده در سال به فروش نمى رسد، بسیارى از آنها توسط كتابخانه ها خریدارى مى شود ولى هرگز به امانت نمى روند.

به هر حال مصرف ادبى در ایران كم است و این حقیقت را مى توان با كنكاشى در بین اعضاى خانواده و اجتماع دریافت. در دهه گذشته روزنامه خوانى در بین ایرانیان تقریباً به صورت عادت درآمده ولى هنوز خرید و مطالعه كتاب به عنوان مصرف روزانه و ماهانه خود را در سبد فرهنگى خانواده جاى نداده است. در حوزه كتاب هاى داستانى و ادبیات با منشاء ایرانى وضعیت بدتر است. تیراژ كتاب هاى شعر بسیار پائین است و به سختى فروش مى رود. در حوزه ادبیات داستانى تمایل به ادبیات غربى كه به فارسى ترجمه مى شود چشمگیر است و در ادبیات فارسى عامه پسند تنها چند نفر آثارشان مورد استقبال قرار گرفته است.

امید على احمدى رئیس پژوهشكده فرهنگ، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات و پژوهشگر مصرف ادبیات داستانى ایرانیان در بین سال هاى ۱۳۸۲ _ ۱۳۷۰ درخصوص میزان مصرف ادبى مى گوید: منظور از میزان مصرف ادبى به عنوان یك متغیر كلان (نه فردى یا خرد) میزان مشاركت جامعه در شبكه مبادله ادبى از طریق خرید آثار منتشر شده است. در این معنا شاخص آن كل تیراژ آثار ادبى است.

وى ادامه مى دهد: در خلال سال هاى ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۲ مجموعاً سه هزار و ۳۳۴ عنوان كتاب داستانى توسط مولفین ایرانى نوشته و منتشر شده است كه مجموع شمارگان كل عناوین منتشر شده بیست میلیون و ۱۳۷ هزار و ۷۵۰ نسخه بوده است كه مى توان گفت هر ساله مجموعاً یك میلیون و ۵۴۹ هزار و ۵۷ نسخه كتاب داستانى منتشر شده است. وى ادامه مى دهد: اگر جمعیت باسواد بالاى ۱۵ سال ایران سه میلیون نفر باشد از هر ۲۰ ایرانى بالاى ۱۵ سال باسواد یك نفر یك كتاب در سال خریدارى كرده است.

اگر هر كتاب ۴ بار خوانده شود، هر پنج ایرانى یك كتاب در سال خریدارى كرده است. بنابراین مى توان گفت در هر هزار و ۸۲۵ روز هر نفر ایرانى یك كتاب ادبى مصرف كرده است. احمدى از انجمن هاى ادبى، خانواده، مدرسه، منتقدان، ناشران، دوستان، دولت و طبقه اجتماعى و گروه منزلتى به عنوان گروه هاى موثر در مصرف و انتخاب ژانر ادبى نام برد.



• نویسندگان زن ۱۰ برابر شده اند


امیدعلى احمدى در بخشى از پژوهش خود به مشخصات صورى كلیه آثار ادبیات داستانى ایران طى سال هاى ۱۳۸۲-۱۳۷۰ پرداخته است. وى در این تحقیق آورده است:از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۲ مجموعاً سه هزار و ۳۳۴ عنوان كتاب داستانى منتشر شده است كه این روند تولید افزایشى بوده، به نحوى كه از ۱۳۶ عنوان در سال ۱۳۷۰ به ۵۱۸ عنوان در سال ۱۳۸۲ رسیده است (۸/۳ برابر با رشد ۳ درصد سالیانه). در این سال ها رشد ژانرهاى داستانى كوتاه و رمان تقریباً آهنگ یكسانى داشته است. ۶/۳۶ درصد نویسندگان زن و ۲۴/۶۳ درصد نویسندگان مرد بوده اند، طى این سال ها نویسندگان زن ۱۰ برابر شده اند.

این افزایش بعد از سال ۱۳۷۶ شكل شتاب آلودى یافته است، حال اینكه نویسندگان مرد تنها ۵/۲ برابر شده اند. این آمار مى افزاید: تنها ۲/۱۴ درصد كتاب ها در شهرستان ها منتشر شده اند. با این حال انتشار كتاب در شهرستان ها هم از سال ۱۳۷۶ رشد شتاب دارى داشته است.۷/۸۹ درصد از كتاب ها قطع رقعى داشته اند، میانگین قیمت كل كتاب ها در چاپ اول هشت هزار و ۹۸۴ هزار ریال بوده است.همچنین میانگین تیراژ كل كتاب هاى مورد بررسى (۳۳۳۴ عنوان) شش هزار و ۴۱ نسخه بوده است. ۳/۹۷ درصد از كتاب هاى پرتیراژ در تهران چاپ شده اند. بیشتر نویسندگان كتاب هاى پرتیراژ مرد بوده اند.

اما هفت عنوان اول پرفروش ترین آثار متعلق به زنان بوده است.در این تحقیق آمده است زنان بیشتر به نوشتن رمان تمایل داشته اند تا داستان كوتاه (۷/۷۲ درصد در مقابل ۳/۲۷ درصد). همچنین تمایل مردان به رمان و داستان كوتاه تقریباً برابر بوده است (۴/۵۵ درصد در مقابل ۶/۴۴ درصد).



• ادبیات همه پسند


احمدى معتقد است ادبیات عامه پسند گرچه به فروش مى رسد ولى نتیجه مهمى در پى ندارد و كاركردهاى ادبیات را در جامعه ایفا نمى كند. در این ادبیات نگرش نویسنده، نگرشى است كه در آن مخاطب و علایق مخاطب اصالت پیدا مى كند و نویسنده خود را تا حد سلیقه مخاطبان تنزل مى دهد. هدف از نوشتن این كتاب ها وقت گذرانى و سرگرمى است و به نوعى تجربه كردن واقعیت هاى روزمره است. استفاده از ادبیات عامه پسند همچون استفاده از موسیقى بدون دقت به محتوا و توجه به تلویزیون بدون نگاه نقادانه است.وى در تحلیل محتواى ۱۰۰ رمان عامه پسند كه از پرتیراژترین آثار ادبیات داستانى ایران در بین سال هاى ۱۳۸۲-۱۳۷۰ است آورده است، ویژگى هاى اساسى این داستان ها در محتوا، صورت شكل، مخاطب (خواننده) و مخاطب (نویسنده) است.

احمدى در تحلیل محتواى این رمان ها مى گوید، موضوع داستان هاى عامه پسند، بیشتر در خصوص وصال جنسى، روابط عاطفى، جلب ترحم، پلیسى، جاسوسى، جادویى، وهم انگیز و ترسناك، عرفانى، رازآمیز، علمى _ تخیلى، شهرت و قهرمان گرایى است. این داستان ها هیچ خلاقیتى ندارند و به دنبال پیدا كردن و اكتشاف امید تازه در جهان نیستند. تحلیل چرایى ندارند و صرفاً توالى حوادث هستند، وجه اعتراض این داستان ها بیشتر به بزرگترها، پدر و مادرها، روابط غیر عاطفى آدم ها و عصیانگرى و ساختار شكنى است و همه آنها به پایان خوش مى رسند.

این پژوهشگر درخصوص صورت شكل این صد عنوان كتاب عامه پسند مى گوید: عنوان این كتاب ها بیشتر به واژه هاى تحریك كننده عشقى، اروتیك، استفاده از اسم زنان و موقعیت هاى رازآمیز مى انجامد، صفت قهرمانان آن یا خوب است یا بد، سیاه یا سفید. مرموز بودن و معمایى بودن نیز از دیگر صفات شخصیت داستان است، این داستان ها به توصیف روشن و بدون ابهام از مكان، توصیف هاى متفاوت در فضاسازى و منظم و پررنگ مى پردازند و با روش ایجاد امكان همزاد یا همذات پندارى در برش هاى بلند زمانى با توجه به حوادث روز و به روایت اول شخص در حجم بالایى كتاب منتشر مى كنند.

رئیس پژوهشكده فرهنگ، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات درخصوص مخاطب (خواننده) معتقد است؛ تعداد خواننده این داستان ها بسیار زیاد است، حتى در خارج از كشور و تا چند میلیون نفر یك كتاب را مى خوانند؛ داستان هاى با ذوق عامه مردم كه بالاترین تیراژها را به خود اختصاص داده اند و حتى قشر اجتماعى فقیر، متوسط پایین و متوسط را نیز مخاطب كرده اند، جغرافیاى این داستان ها بیشتر در شهرهاى كوچك داراى دانشگاه و پادگان است و زنان، نوجوانان، دانش آموزان و دانشجویان را مورد تاثیر قرار مى دهند.احمدى همچنین درخصوص مخاطب (نویسنده) كتاب داستان هاى عامه پسند مى گوید:

زنان بیشترین مخاطبان این داستان ها هستند و ادبیات این كتاب ها با ذوق عامه مردم هماهنگى دارد. این پژوهشگر همچنین به نوع كاركرد داستان هاى عامه پسند مى پردازد و ادامه مى دهد: داستان هایى با ادبیات عامه پسند داراى كاركردهاى مثبت و منفى هستند و نمى توان آنها را كاملاً نفى كرد. وى با اشاره به كاركرد مثبت این ادبیات مى گوید: به گردش درآوردن چرخه ادبیات سرگرم كننده و چرخه اقتصادى چه براى نویسنده و چه براى ناشر و نیز آموزش جنسى و مناسبات عاطفى در جامعه اى كه هیچ زبانى براى آموزش آن وجود ندارد همچنین این پاسخ به من سنتى در ضمیر انسان مدرن و نیز تناسب با فهم عامه و نزدیك تر بودن به ذهن از مزایاى این ادبیات است.

همچنین از این ادبیات مى توان به عنوان نخستین گام آشنایى و لذت از خواندن نام برد چرا كه مى تواند در فرد براى مطالعه ادبى ایجاد عادت كند. ادبیات عامه پسند بازگویى آلام و دردها است. آنچه خواننده مى خواهد، نوشته مى شود نه آنچه باید بداند و مى توان از آن به عنوان رسانه مطلوب و غیرمضر نام برد و نیز به عنوان جایگزین رسانه اى در جایى كه رسانه هاى دیگر نیستند. این ادبیات ارزش در مطالعات جامعه شناختى دارد چون این رمان ها به دنبال ارضاى خوانندگان هستند و سطح سواد، آگاهى و توقع خوانندگان را منعكس مى كنند. رئیس پژوهشكده فرهنگ، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات درخصوص كاركردهاى منفى این ادبیات معتقد است:

غفلت، تنزل دادن احساسات، نیازها و غرایز انسانى، امكان درجازدن در ادبیات عامه پسند و مانع شدن براى صعود به داستان هاى جدى، جدى گرفته شدن كتاب ها و نویسندگان عامه پسند، تنزل ذائقه و تفكر و ساده پسندى و ساده اندیشى و آموزش غلط به خوانندگان مى تواند نقاط سیاه ترویج ادبیات عامه پسند باشد.



• زنان قهرمان داستان ها


در بررسى ۱۰۰ عنوان داستان عامه پسند پرتیراژ سال هاى ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۰ مشخص شد ۸۱ رمان از این ۱۰۰ عنوان توسط زنان نوشته شده است، ۵۰ درصد از این آثار داراى بیش از ۳۵۷ صفحه بوده اند، تیراژ این آثار بسیار بالا بوده است، نام قهرمان در اغلب موارد ایرانى _ فارسى بوده و اسامى مذهبى بسیار كم و تقریباً نزدیك به صفر است، جنس قهرمان داستان در ۶۷ درصد موارد زن بوده است، سن قهرمان داستان در ۷۵ درصد موارد زیر ۲۵ سال بوده است، وضع فعالیت قهرمان در ۴۵ درصد موارد دانشجو، خانه دار یا بیكار بوده است، موضوع داستان در ۶۲ درصد موارد «عشقى یا موضوعات عاشقانه» بوده است. عرصه اجتماعى وقوع داستان در ۸۵ درصد موارد خصوصى «خانواده» یا تركیبى از عرصه خصوصى و حكومتى است.

نقطه اوج داستان در اغلب موارد بروز یك حادثه یا گذر از یكى از مراحل زندگى یا بروز یك انحراف یا ناهنجارى است در ۷۸ درصد موارد و ۶۰ درصد مهمترین نوع رابطه را روابط عاشقانه به تصویر كشیده اند. مهمترین تعارض بر سر منافع فردى و فیزیولوژیك بوده است، در ۵۹ درصد قهرمان با فردى از جنس دیگر تعارض داشته و مهمترین مشكل در زندگى قهرمان در ۷۷ درصد موارد اجتماعى توصیف شده است. مهمترین مشكلات در خانواده به «ناكامى»، «ازدواج»، «عشق ممنوع» و امثال اینها مربوط است و ۹۱ درصد موارد نشانه هاى «فردگرایى» وجود دارد. در ۵۵ رمان از ۱۰۰ رمان ها نوعى از آسیب ها و انحرافات اجتماعى روى داده است (قتل، خودكشى، قاچاق، اعتیاد، كلاهبردارى و...) و تنها در ۶ مورد از ۱۰۰ رمان به مسائل سیاسى اشاره شده است.

سرانجام داستان در ۵۰ درصد موارد ازدواج و رسیدن مرد و زن به هم، در ۲۸ درصد موارد مرگ و در ۲۲ درصد موارد دیگر بوده است. همه داستان ها داراى پیام اخلاقى اند. احمدى با این تعاریف و آوردها رمان هاى عامه پسند ایرانى را این گونه تعریف مى كند؛ رمانى موفق از نظر فروش كه زنان درباره زنان جوان فاقد فعالیت درگیر با مسائل عشقى مى نویسند. در این رمان ها حادثه اى قهرمان داستان را به انجام رفتارى خلاف هنجارهاى خانوادگى- اجتماعى سوق مى دهد و قهرمان ضمن تعارض و مبارزه با هنجارهاى رایج و برخورد با ناهنجارى ها و انحرافات سعى در حل مشكل اجتماعى- فردى خود دارد و در نهایت نیز با پایانى خوش یا مرگ به پایان مى رسد.

و در خصوص بهبود وضعیت ادبیات داستانى در ایران معتقد است؛ باید به انجمن هاى ادبى «غیردولتى» اجازه فعالیت داده شود. این انجمن ها به نقد، نشر سرمایه گذارى، جریان سازى فرهنگى و افزایش سرمایه فرهنگى كمك خواهند كرد. همچنین در مدارس امكان مطالعه و نقادى آثار در كلاس درس داده شود و منتقدان به آثار عامه پسند نیز توجه كرده و این آثار را نقد كنند. هر ایرانی هر ۱۸۲۵ روز یك كتاب میخرد . هندى ها هفته اى ۱۰ ساعت مطالعه مى كنند موضوع مطالعه كتاب در جهان به یكى از دغدغه هاى اصلى مسئولان امر بدل شده و آنها در تلاشند تا با اجراى برنامه هاى مختلف آمار مطالعه كتاب را در كشورهاى مختلف افزایش دهند. به همین سبب به تازگى تحقیقى در ۳۰ كشور جهان انجام شده است و گروه سنى ۱۳ سال به بالا مورد بررسى قرار گرفته اند.

این تحقیق نشان داد كه ساكنین كشورهاى آسیایى بیش از اروپا و آمریكا وقتشان را صرف كتابخوانى مى كنند. در این بررسى هند در رتبه نخست ایستاده است و هندى ها هفته اى ۱۰ ساعت و هفت دقیقه به كتابخوانى مشغولند. كتابخوانى در فیلیپین یكى از هنرهاى پرطرفدار است و به همین دلیل فیلیپین در رتبه سومین كشورى است كه مردم آن هفته اى هفت ساعت و شش دقیقه را به كتابخوانى اختصاص مى دهند، چینى ها كه رتبه دوم این جایگاه را به خود اختصاص داده اند هفته اى هشت ساعت مطالعه مى كنند. در این رده بندى كه در آمریكا در میان جوانان ۲۳ سال انجام شده این گروه سنى هفته اى پنج ساعت و هفت دقیقه به مطالعه مى پردازند. جوانان ۲۶ ساله انگلیسى نیز پنج ساعت و شش دقیقه كتاب مى خوانند و ژاپنى هاى ۲۹ساله نیز چهار ساعت و یك دقیقه از هفته را به مطالعه اختصاص مى دهند.

كارشناسان معتقدند برنامه ریزى صحیح براى مخاطبان، چاپ كتاب در قطع جیبى كه به راحتى قابل حمل است و تنوع كتاب هاى چاپ شده از دلایل علاقه مندى مخاطبان به كتابخوانى است در همین حال به اعتقاد همین كارشناسان باید براى افراد كارمند، جوانان، بازنشستگان و گروه هاى دیگر به شكل جداگانه برنامه ریزى شود به طور مثال براى كارمندان با توجه به اینكه با اتوبوس، مترو و یا وسایل نقلیه دیگر به محل كار مراجعه مى كنند كتاب هایى كم حجم و سبك باید در نظر گرفته شود، براى افراد مسن كتاب هاى با حروف درشت، قطع متوسط و با تصاویر طراحى شود.

مسئولان كشورهایى كه در رتبه یك تا سه ایستا ده اند با استفاده از همین الگو كتاب فروشى هاى متعددى را در نقاط مختلف كشور با انواع كتاب هاى خواندنى، مجلات و ... منتشر كرده اند. در عین حال به اعتقاد متخصصان آموزش كتابخوانى به سنین مختلف نیز كمك موثرى به افزایش خوانندگان كتاب مى كند و این آموزش باید از دوره پیش دبستانى آغاز شود. به گفته كارشناسان امر خواندن كتاب، ورزشى براى چشم و ذهن است و كتابخوانى براى سلامت ذهن بسیار موثر است.

در حالى كه در كشورهاى آسیایى خواندن كتاب چاپى در كشورهایى چون هند، چین، فیلیپین و... در حال افزایش است در كشورهاى پیشرفته و صنعتى چون آمریكا و كشورهاى اروپایى تنوع مطالعات الكترونیكى در حال افزایش است. دلیل علاقه مندى به این نوع روش خواندن كم هزینگى آن است بسیارى از افرادى كه اینچنین مطالعه مى كنند مى گویند نباید هیچ هزینه اى براى كتاب پرداخت كنند و فقط باید موضوع مورد علاقه را بر روى لپ تاپ یا كامپیوتر خود ذخیره كنند و سپس هر زمان كه خواستند این مجموعه در حجم كمى در اختیارشان است.

در تحقیقى كه بر روى سه هزار خواننده در این كشور شده ۶۶ درصد از افراد مورد تحقیق كتاب هاى مختلف را بر لپ تاپ یا صفحه كامپیوتر شخصى مطالعه كرده اند. ۴۴ درصد از این خوانندگان نیز كتاب هاى تجارى و دادوستد را بر كامپیوتر خود ذخیره كردند. در همین حال ۴۶ درصد دیگر از افراد تحقیق كتاب هاى سفر و اطلاعات شهرى را در كامپیوتر شخصى نگهدارى كرده و از آن استفاده مى كنند.

تنها ۱۲ درصد از موارد تحقیق براى خرید كتاب و مطالعه آن حاضر به پرداخت هزینه هستند. بسیارى از این جامعه آمارى معتقدند در حالى كه مى توان كتاب ها یا مقالات مورد علاقه را از اینترنت پیدا كرده و ذخیره كرد پرداخت هزینه براى كتاب كارى اشتباه است. به همین سبب براى افزایش تعداد افراد كتابخوان در آمریكا یك موسسه چاپ كتاب به تازگى ۴۰۰ هزار عنوان كتاب را بر روى اینترنت قرار داده و این داستان هاى كوتاه به راحتى قابل ذخیره است و هزینه اى نیز براى استفاده از آن پرداخت نمى شود.

http://iketab.com


نظرات() 
Foot Issues
سه شنبه 17 مرداد 1396 03:39 ق.ظ
Hmm it seems like your site ate my first comment (it was super
long) so I guess I'll just sum it up what I had written and say,
I'm thoroughly enjoying your blog. I too am an aspiring
blog writer but I'm still new to everything. Do you have any tips and
hints for inexperienced blog writers? I'd certainly appreciate it.
http://plaza.rakuten.co.jp
یکشنبه 15 مرداد 1396 07:58 ق.ظ
Today, I went to the beachfront with my kids. I found a sea shell and gave it
to my 4 year old daughter and said "You can hear the ocean if you put this to your ear." She placed the shell
to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear.
She never wants to go back! LoL I know this is completely off topic but
I had to tell someone!
maddiecavaliere.hatenablog.com
شنبه 14 مرداد 1396 05:42 ب.ظ
Pretty! This has been an extremely wonderful post. Many
thanks for supplying this info.
BHW
سه شنبه 22 فروردین 1396 12:22 ب.ظ
It is perfect time to make a few plans for the longer term and it is time to be happy.
I have read this publish and if I could I want to suggest you some interesting issues or
advice. Perhaps you can write subsequent articles referring to this article.
I wish to read even more things approximately
it!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
  • آخرین پستها

  • ابر برچسبها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :